Meditatie juni 2024

Op de kansel

ds. Pier Prins

Het was op een zondagmorgen in september 1985 dat ik voor het eerst een heuse kansel betrad. Die bevond zich in de Gereformeerde kerk van Abcoude. In het kader van een stage moest ik een kerkdienst leiden. Die kerk zal goed vol. En daar stond ik dan voor het eerst op een echte preekstoel. Met knikkende knieën en alle ogen op mij gericht. Een hele spanning viel van me af toen ik weer kon afdalen en de ouderling mij een hand gaf. Die eerste preekstoel herinner ik me als een eenvoudig bouwwerk met aan de zijkant een deurtje en met een smal trapje naar boven. Qua vormgeving en uitstraling was die preekstoel niet erg opvallend. Dit kerkgebouw in Abcoude is jaren geleden tegen de vlakte gegaan. En ook de preekstoel zal niet aan de slopershamer ontkomen zijn.

 Sinds die keer heb ik op heel wat kansels gestaan en er vele uren op doorgebracht. Op kansels in alle soorten en maten: van oeroude tot moderne, van eenvoudige tot bijzondere, van hoge tot lage. Toen ik predikant was in Duitsland vonden de Nederlandstalige kerkdiensten altijd plaats in een zaaltje van een Duits kerkgebouw. Dat betekende niet alleen voorafgaande aan de viering dat ik koffie moest zetten en stoelen klaarzetten (de kosterstaken zaten in mijn pakket) maar ook een kleine katheder uit de kast halen. In die jaren in Duitsland heb ik vrijwel nooit op een preekstoel gestaan, hooguit bij gezamenlijke diensten met een Duitse gemeente. Toen ik weer terugkwam in Nederland, waren er weer echte kansels die ik mocht beklimmen.

De preekstoel zoals wij die kennen is waarschijnlijk voortgekomen uit de oudchristelijke ambo. Een ambo is een (kleine) lessenaar die zijn plaats heeft tussen het koor en het schip van de Rooms-katholieke kerk. Hij werd gebruikt voor de lezing uit de brieven en het evangelie.

Het Concilie van Trente (1545-1563), dat gehouden werd als reactie op de Reformatie, schreef voor dat de priesters meer aandacht moesten besteden aan de preek en dientengevolge kwam de preekstoel meer centraal te staan.

Door de Reformatie met alle concentratie op de Bijbel kreeg de preekstoel een enorme impuls. Nog altijd staat de kansel prominent op de voorgrond in de kerken van de Hervorming.

Dat preekstoelen hoog zijn, heeft symbolische en praktische betekenis. De symboliek van de hoge kansel zou ontleend zijn aan de prediking van Jezus die hij vaak hield op een berg. Denk maar aan de Bergrede waarop Jezus de mensen diverse levenslessen voorhield.

Een andere symboliek zou zijn dat de predikant(e) op de (hoge) preekstoel wat dichter bij God zou zijn. En dat derhalve de predikant(e) met haar of zijn preek een medium vormde tussen God en mensen. Wat daar ook van waar moge zijn, een hoge preekstoel was toch vooral in hoge mate een praktische aangelegenheid. Staande op die plek kon iedereen de predikant(e) zien en haar of hem vooral door het klankbord erboven horen. En bovendien had de predikant(e) op zijn en haar beurt een goed overzicht en uitzicht.

In de Vredekerk is de kansel functioneel en strak. In de andere kerken van Fivelstroom zijn het preekstoelen met een rijke historie en vaak voorzien van sierlijk houtsnijwerk en een klankbord. Voor een preek heb je geen preekstoel nodig. Zeker vandaag niet meer met hulpmiddelen als geluidsversterkers. Ook het verminderde aantal kerkgangers vraagt niet meer om een hoge kansel. En een preek kun je overal houden. Ook zonder kerkgebouw. Toch vind ik de symboliek van een preekstoel wel wat hebben. Zoals ook de tafel en de doopvont in de kerk veelzeggende symbolen zijn. Daarom betreed ik graag de kansel. En als ik daar op sta, ben ik me bewust dat ik iets mag zeggen over het hemelse woord dat aan aardse handen is toevertrouwd (Lied 315:3).

Pier Prins

De nieuwsbrief

Bijbelvers van de dag

U, HEER, bent groots en machtig, vol luister, roem en majesteit. Alles in de hemel en op aarde behoort U toe, HEER, U bezit het koningschap en de heerschappij.

protestantse gemeente i.w. Vredekerk/Maarland